نخستین رئیس هیئت‌مدیره انجمن: توجه به صنایع سنتی و مراقبت از پیامدهای فناوری، شرط توسعه پایدار ایران است

✅توجه به صنایع سنتی و مراقبت از پیامدهای فناوری، شرط توسعه پایدار ایران است

⭕️دکتر آراستی، نخستین رئیس هیئت‌مدیره انجمن مدیریت فناوری و نوآوری، در نشست تخصصی «انجمن مدیریت فناوری و نوآوری ایران؛ ماموریتی تازه برای ساخت آینده» در گفتگو با روسای ادوار انجمن:

🌀به عنوان نخستین رئیس هیئت‌مدیره انجمن مدیریت فناوری و نوآوری ایران، می‌خواهم دیدگاه شخصی خود را درباره تحولات فناورانه و ضرورت توجه به واقعیت‌های اقتصاد کشور با شما در میان بگذارم.

🌀برآوردهای من نشان می‌دهد سهم اقتصاد دانش‌بنیان ایران در حال حاضر حدود ۷ درصد است که معادل تقریبی ۲۸ میلیارد دلار ارزش دارد. اگر این سهم به ۱۰ درصد برسد، ارزش آن به حدود ۴۰ میلیارد دلار خواهد رسید. برای درک بهتر این ارقام، کافی است گردش مالی سالانه شرکت ملی صنایع مس ایران را — که حدود ۱۰ میلیارد دلار است — در نظر بگیریم.

🌀اگر صنایع کامودیتی، نفت و گاز، ماشین‌سازی و انرژی را جمع بزنیم، نه‌تنها با ارزش اقتصادی بالایی روبرو می‌شویم، بلکه توان مهندسی قابل‌توجهی نیز در این بخش‌ها نهفته است. با خودم فکر می‌کنم، چند کشور در همسایگی ما شرکتی با این سطح از توان مهندسی در اختیار دارند؟

🌀نگرانی من این است که با تشویق افراطی جوانان به سمت فناوری‌های نوین و ترسیم تصویری اغراق‌آمیز از آینده‌ای که تنها بر دوش هوش مصنوعی و فناوری‌های مشابه است، آن‌ها را نسبت به فعالیت در شرکت‌های بزرگ، قدیمی و مهم کشور دلسرد کنیم. امروز می‌بینم بسیاری از جوانان ترجیح می‌دهند در شرکت‌هایی مانند اسنپ و تپسی فعالیت کنند، در حالی که شرکت‌های مهندسی باسابقه با قدمتی ۵۰ ساله همچنان به نیروی انسانی متخصص نیاز مبرم دارند. بخشی از این رویکرد، نتیجه همان سیاست‌گذاری‌ها و پیام‌هایی است که خود ما ارسال کرده‌ایم.

🌀با وجود توجه گسترده به شرکت‌های دانش‌بنیان، وضع قوانین حمایتی، معافیت‌های مالیاتی، دسترسی به نیروی انسانی ارزان، استفاده از سرباز امریه و تسهیلات صندوق نوآوری و شکوفایی، سهم این شرکت‌ها هنوز کمتر از ۱۰ درصد اقتصاد کشور است. من شخصاً معتقدم این سهم در عمل حتی کمتر از ۵ درصد است و عدد ۱۰ درصد را با خوش‌بینی مطرح می‌کنم.

🌀ممکن است بپرسید چرا با این حجم حمایت، سهم اقتصاد دانش‌بنیان به ۵۰ درصد نرسیده؟ پاسخ من این است: اگر ۵۰ درصد اقتصاد کشور همچنان بر دوش صنایع سنتی است، این یک واقعیت انکارناپذیر است که باید با آن روبرو شویم، نه اینکه آن را نادیده بگیریم. صنایع سنتی قرار نیست از بین بروند. ما دست‌کم ۲۰ تا ۳۰ سال دیگر نفت داریم و حداقل ۵۰ سال دیگر منابعی مانند مس و فولاد در اختیار کشور است. ما همچنان به شرکت‌های مهندسی و بنگاه‌هایی که توان اجرای پروژه‌های بزرگ را دارند، نیازمندیم.

🌀بخش قابل توجهی از فناوری در حوزه خدمات تعریف می‌شود، اما خدمات بدون کالا معنایی ندارد. پلتفرمی مانند دیجی‌کالا بدون وجود کالای فیزیکی عملاً کارکردی نخواهد داشت. بنابراین، غفلت از صنایع سنتی به زیان اقتصاد کشور است. البته تحولات فناورانه می‌توانند این صنایع را از نظر بهره‌وری، سرعت و کاهش هزینه‌ها متحول کنند. برای نمونه، در حوزه معدن می‌توان به‌جای روش‌های سنتی پرخطر، از فناوری‌های زیستی استفاده کرد تا استخراج با کمترین تخریب محیط‌زیست انجام شود. این مسیر شدنی است و هم‌اکنون در جهان روی آن کار می‌شود.

🌀این رویکرد را می‌توان در سایر صنایع نیز دنبال کرد. چه بهتر که فناوری‌های نوین را در خدمت بهینه‌سازی و ارتقای صنایع موجود کشور به‌کار بگیریم. از نظر من، لازم است دست‌کم ۵۰ درصد توجه و برنامه‌ریزی ما معطوف به تحولات آینده باشد تا از روندهای جهانی عقب نمانیم، اما در عین حال نباید از واقعیت‌های موجود غافل شویم؛ چرا که امروز اقتصاد کشور بر دوش همین صنایع بزرگ و سنتی استوار است. ما نیاز به توسعه صنایع فعلی داریم.

🌀وقتی انجمن مدیریت فناوری شروع به کار کرد، ۱۹ نفر موسس داشتیم و حتی خودمان هم به درستی نمی‌دانستیم مدیریت تکنولوژی چیست. اما از آن زمان با تلاش دانشگاه‌های مختلف، این رشته به تدریج در کشور جا افتاده است. در تجربه بین‌المللی می‌بینم که در ایالات متحده نیز دیالوگ بزرگی بین سیاستمداران سنتی و تکنوکرات‌ها در جریان است. تکنولوژی با سرعت پیش می‌رود و باید از آن برای حفظ رقابت‌پذیری کشور استفاده کرد، اما پیامدهای منفی آن را نیز نباید نادیده گرفت.

🌀مطالعه من از کتابی مانند «انقلاب صنعتی چهارم» نشان می‌دهد که تحولات آینده حاصل همگرایی فناوری‌هاست، نه یک فناوری منفرد. هوش مصنوعی، بلاک‌چین، ژنتیک و رمزارزها در کنار هم اثرات عمیقی دارند که هم می‌توانند رفاه ایجاد کنند و هم مخاطراتی مانند نقض حریم شخصی و افزایش فردگرایی به همراه آورند.

🌀به باور من، وظیفه انجمن‌های علمی و نهادهای مدنی در این زمینه شامل روشنگری، کنشگری و پایشگری است. آن‌ها باید همواره پیامدهای منفی فناوری را گوشزد کنند، مطالبه‌گری نمایند و مراقب باشند که تصمیمات سیاست‌گذاران در مسیر توسعه فناوری، به نفع جامعه و کشور باشد. امیدوارم انجمن‌های علمی ایران، از جمله انجمن مدیریت فناوری، بتوانند این نقش حیاتی را به خوبی ایفا کنند.