پژوهشگر و آینده‌پژوه: آینده ایران، تشنه تصویرسازی مشترک

✅آینده ایران، تشنه تصویرسازی مشترک

⭕️امیر ناظمی، پژوهشگر و آینده‌پژوه، در نشست تخصصی «تصویر ایران آینده بر مدار نوآوری» نوزدهمین کنفرانس مدیریت فناوری و نوآوری:

🌀در بررسی آینده ایران، به عنوان یک پژوهشگر، با یک چالش عمیق روبرو هستم: نبود یک تصویر مشترک از آینده. این امر برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری را برای همه، از سیاست‌گذار تا فعال اقتصادی، دشوار کرده است.

🌀به وضوح می‌بینم که گفت‌وگو درباره آینده کشورمان بسیار سخت شده است. درک ما از آنچه پیش رو داریم، مبهم و پراختلاف است. اما برای تصمیم‌گیری، چاره‌ای جز شناخت آینده نداریم. بدون یک تصویر قابل اتکا، نمی‌توان چشم‌انداز طراحی کرد، مأموریت تعریف کرد یا حتی مدل کسب‌وکاری ساخت.

🌀متوجه شده‌ام که بازیگران مختلف، هرکدام با ترجیحات مخصوص به خود، تصاویری کاملاً متضاد از فردا ترسیم می‌کنند و همین، ایجاد اجماع را ناممکن می‌سازد. یافته‌های پژوهشی من نشان می‌دهد که بین تصویر ذهنی افراد خبره از آینده و توصیه‌های سیاستی آنها رابطه‌ای مستقیم و معنادار وجود دارد. این موضوع، علت اصلی تفاوت شدید روایت‌هایی است که درباره آینده ایران می‌شنویم.

🌀وقتی نتوانیم حتی یک تصویر مشترک حداقلی از آینده بسازیم، طبیعی است که درباره مسیر توسعه، اولویت‌های فناورانه یا نقش نهادهایی مانند دانشگاه نیز نتوانیم به توافق برسیم.

🌀در تحلیل خود از چارچوب «تحلیل لایه‌لایه آینده» استفاده می‌کنم. معتقدم بحث درباره آینده ایران اغلب در سطحی سطحی، محدود به نوع حکمرانی، متوقف می‌ماند. درحالی که عدم قطعیت‌های واقعی ما فراتر از این است و به نظام‌های اقتصادی، اجتماعی و حتی باورهای بنیادینمان بازمی‌گردد.

🌀بر این اساس، چهار سناریوی محتمل برای ایران تا سال ۲۰۲۵ را بر پایه دو محور عدم قطعیت اصلی ترسیم کرده‌ام:

1. غلبه گفتمان «لیبرال مارکت» یا «سوشال مارکت» در سیاست‌گذاری.
2. نقش ایران به عنوان یک «بازیگر داخلی‌محور» یا «بازیگر بین‌المللی‌محور».

🌀تقاطع این دو محور، چهار سناریوی کاملاً متفاوت می‌سازد:

🌀1. لیبرال‌مارکتِ جهانی‌شده: در این حالت، اقتصاد با کمترین مداخله دولت، با تمرکز بر حقوق مالکیت و جذب شرکت‌های جهانی پیش می‌رود. با این حال، پیامدهایی مانند شکاف اقتصادی عمیق و شکل‌گیری الیگارشی را محتمل می‌دانم.
🌀2. سوشال‌مارکتِ بین‌المللی: این مسیر، مشابه الگوی برخی کشورهای اروپایی، بر عدالت اجتماعی، رفاه و نقش پررنگ نهادهای مدنی تأکید دارد. اما نگرانم که با محدودیت رشد اقتصادی مواجه شویم.
🌀3. سوشال‌مارکتِ داخلی‌محور: تمرکز حکمرانی در اینجا بر مسائل داخلی، ترمیم شکاف‌های اقتصادی، کاهش فقر و تقویت سازمان‌های مردمی است. اما خطر بی‌ثباتی داخلی و گرایش به پوپولیسم در این مسیر وجود دارد.
🌀4. لیبرال‌مارکتِ داخلی‌محور: این وضعیت را بدترین حالت ممکن می‌دانم. اقتصادی غیررسمی، درگیری‌های داخلی، حاکمیت سیاست‌های امنیتی و نبود امکان توسعه پایدار، از ویژگی‌های این سناریوست.

🌀نتیجه می‌گیرم که هر یک از این سناریوها، اولویت‌های فناورانه کاملاً متفاوتی را به همراه خواهند داشت. بنابراین به شرکت‌ها و استارتاپ‌ها هشدار می‌دهم که استراتژی‌های خود را باید به گونه‌ای طراحی کنند که در برابر هر سناریوی محتملی، توانایی واکنش و سازگاری را حفظ کنند. آینده ایران، بیش از هر چیز، تشنه یک تصویرسازی مشترک است.