عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی: پژوهش‌های نوآوری گرفتار موج‌زدگی؛ ضرورت بازنگری در نظام پاداش‌دهی علمی

✅پژوهش‌های نوآوری گرفتار موج‌زدگی؛ ضرورت بازنگری در نظام پاداش‌دهی علمی

⭕️زهره کریم میان، عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی در نشست تخصصی «مطالعات نوآوری در عمل و نظریه؛ تحلیل افق‌های آینده» نوزدهمین کنفرانس مدیریت فناوری و نوآوری:

🌀بخش قابل‌توجهی از پژوهش‌های دانشگاهی در کشور به‌دلیل ضعف دسترسی به داده، نبود مسیر مشخص تحقیق و «موج‌زدگی مفاهیم علمی»، از مسیر مسئله‌محوری فاصله گرفته و دچار انحراف شده است.

🌀تغییرات لحظه‌ای در حوزه‌هایی مانند متاورس و نبود نظام پاداش‌دهی مؤثر، پژوهشگران و دانشجویان را به سمت موضوعات زودگذر و غیرکاربردی سوق داده است.

🌀بخش زیادی از مطالعات مرتبط با نظام نوآوری در ایران بدون دسترسی به داده‌های واقعی انجام شده است. نبود مسیرهای مشخص پژوهشی و قطع بودن ارتباطات علمی باعث شده است بسیاری از پژوهشگران به الگوهای نادرست تکیه کنند.

🌀تجربه‌های مشترک دانشگاهیان نشان می‌دهد که بسیاری از پایان‌نامه‌ها و پژوهش‌ها با وجود تلاش فراوان، به‌دلیل نبود بستر مناسب، «قابل انتشار» تلقی نمی‌شوند و بازخوردهای منفی مکرر، انگیزه دانشجویان تحصیلات تکمیلی را تضعیف می‌کند. من مشاهده کرده‌ام که در بسیاری موارد نیز از دانشجو درخواست می‌شود پژوهش خود را صرفاً به موضوعات «لوکال» محدود کند، بدون آنکه چارچوب نظری و داده‌ای لازم برای چنین کاری وجود داشته باشد.

🌀یکی از چالش‌های اساسی، «هایپ» شدن سریع برخی مفاهیم در فضای علمی و رسانه‌ای است؛ مفاهیمی که ناگهان پدیدار می‌شوند و همان‌گونه ناگهانی نیز از بین می‌روند. روزی صدها پایان‌نامه در این حوزه نوشته شد، اما امروز هیچ اثر و توجهی نسبت به آن وجود ندارد. تنها تغییر ظاهری نام یک شرکت، موجی از پژوهش‌های شتاب‌زده ایجاد کرد، بدون اینکه مسئله واقعی یا ظرفیت پایداری داشته باشد.

🌀معتقدم ضعف سواد میان‌رشته‌ای و کمبود ابزارهای تحلیلی در رشته‌های مختلف باعث می‌شود بسیاری از پژوهش‌ها «تقلیدی» باقی بمانند. در نشست‌های علمی اخیر حتی این بحث مطرح شده که «مقاله نوشتن» یا «کتاب نوشتن» چه کارکردی دارد و چرا باید انرژی صرف آن کرد. هر جا پول، اعتبار و دیده‌شدن وجود داشته باشد، پژوهشگران ناخواسته به همان سمت سوق داده می‌شوند و نظام پژوهش نیز به‌طور طبیعی از مسیر اصلی خود منحرف می‌شود.

🌀برای اصلاح این وضعیت، نظام پاداش‌دهی کشور باید بازنگری شود تا پژوهش‌هایی مورد حمایت قرار گیرند که واقعاً مسئله‌ای را حل می‌کنند و در اولویت‌های ملی جای می‌گیرند. برای برون‌رفت از وضعیت کنونی، لازم است کشور در طراحی سیاست‌های پژوهشی تجدیدنظر کند و رشته‌ها به سمت کارهای میان‌رشته‌ای، واقعی و مسئله‌محور حرکت کنند.