دانشیار دانشگاه توکای ژاپن: سهم صفردرصدی ایران از نوآوری‌های مالی کربن

✅سهم صفردرصدی ایران از نوآوری‌های مالی کربن

⭕️دکتر فرهاد تقی زاده، دانشیار دانشگاه توکای ژاپن:

🌀افزایش شدت تغییرات اقلیمی ناشی از مصرف بیش از حد سوخت‌های فسیلی در کشورهای مختلف، موضوع جدیدی نیست و سال‌ها مورد بررسی قرار گرفته است؛ با این حال روند گرم شدن کره زمین همچنان تشدید شده است.

🌀در اکثر کشورها، سرمایه‌گذاری و تأمین مالی پروژه‌های انرژی پاک با چالش‌های جدی مواجه است و بحران جهانی کرونا این کمبودها را تشدید کرد؛ زیرا در دوران همه‌گیری، منابع مالی به سمت دارایی‌های امن‌تر مانند طلا هدایت شد.

🌀برای دستیابی به اهداف کاهش آلایندگی و حفظ دمای کره زمین، نیازمند طراحی مکانیزم‌ها و ابزارهای جدید هستیم که به آنها ابزارهای تأمین مالی سبز یا ابزارهای تأمین مالی گذار (Transition Finance) گفته می‌شود.

🌀یارانه‌های سنگین سوخت‌های فسیلی طی دهه‌ها، رقابت انرژی‌های تجدیدپذیر را بسیار دشوار کرده است؛ این در حالی است که در بسیاری از کشورها مکانیزم‌های قیمت‌گذاری واقعی کربن یا بازارهای کربن ایجاد شده است، اما در کشور ما همچنان این فقدان احساس می‌شود.

🌀مالیات کربن به این معناست که هر شرکت آلاینده که انتشار گازهای گلخانه‌ای دارد باید مبلغی را به عنوان مالیات کربن پرداخت کند. همچنین در نظام بازار کربن، برای صنایع مختلف سقف انتشار تعیین می‌شود و اگر صنعتی بیش از سهمیه خود گاز گلخانه‌ای تولید کند باید اعتبار کربن خریداری کند.

🌀بیش از ۵۰ کشور جهان تاکنون سازوکار مالیات کربن یا بازار کربن را اجرایی کرده‌اند اما در ایران همچنان چنین نظامی وجود ندارد. در سطح جهانی نیز روند به سمت یکپارچه‌سازی قیمت کربن پیش می‌رود؛ به این معنا که اختلاف قیمت کربن در کشورهایی مانند چین و اروپا باعث ایجاد رقابت ناعادلانه می‌شود، زیرا تولیدکننده چینی هزینه زیست‌محیطی بسیار کمتری پرداخت می‌کند. بر اساس این ساز وکار، تولیدکننده چینی که قصد صادرات کالاهایی مانند فولاد یا سیمان به اتحادیه اروپا دارد، موظف است گواهی کربن از بازار کربن اتحادیه اروپا خریداری کند.

🌀ابزارهایی از جمله اوراق سبز، اوراق مرتبط با پایداری، صندوق‌های سرمایه‌گذاری و ابزارهای مالی ترکیبی، امروز در جهان به‌طور گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرند. از سال ۲۰۰۶ تاکنون بیش از ۶۵۰۰ میلیارد دلار انواع این اوراق منتشر شده است و ناشران آن فقط دولت‌ها نیستند؛ بلکه بانک‌های توسعه‌ای، مؤسسات مالی، شرکت‌ها و حتی دولت‌های محلی نیز وارد این عرصه شده‌اند.

🌀ابزارهای مرتبط با پایداری (SLB) برای شرکت‌هایی مناسب است که دارایی سبز ندارند اما برنامه مشخصی برای کاهش آلایندگی ارائه می‌کنند. مثلاً یک شرکت خودروسازی می‌تواند ۱۰۰ میلیون دلار اوراق منتشر کند و تعهد بدهد که طی ۵ تا ۱۰ سال آینده ۱۰ تا ۱۵ درصد از انتشار CO₂ خود بکاهد. اگر به تعهد عمل نکند، نرخ کوپن این اوراق به‌عنوان جریمه افزایش پیدا می‌کند.

🌀دولت رواندا برای انتشار اوراق مرتبط با پایداری، ۱۰ میلیون دلار تسهیلات از بانک جهانی دریافت کرد. این مبلغ از سوی دولت تحت وامی به بانک توسعه رواندا منتقل شد و سپس در قالب یک دارایی بدون ریسک در حسابی معتبر نزد بانک مرکزی ذخیره شد. این دارایی به‌عنوان وثیقه انتشار اوراق SLP مورد استفاده قرار گرفت و سرمایه‌گذاران بخش خصوصی به‌دلیل وجود این تضامین، با اطمینان اوراق را خریداری کردند.

🌀برای تسهیل سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در انرژی‌های تجدیدپذیر، لازم است نهادی با صلاحیت تأیید پروژه‌های سبز ایجاد شود.در جهان شرکت‌هایی صلاحیت دارند که سبز بودن پروژه‌ها را براساس استانداردهای بین‌المللی، تکسونومی‌های منطقه‌ای و قوانین زیست‌محیطی کشورها تأیید کنند. در ایران چنین نهادی وجود ندارد و ایجاد آن می‌تواند زیرساختی ضروری برای توسعه بازارهای مالی سبز باشد.