رئیس مرکز نوآوری و خانه خلاق مجلس: قفل نوآوری با تکثیر نهادها باز نمی‌شود: نیازمند حکمرانی کلان هستیم

✅قفل نوآوری با تکثیر نهادها باز نمی‌شود: نیازمند حکمرانی کلان هستیم

⭕️دکتر محمدمهدی مهربان، رئیس مرکز نوآوری و خانه خلاق مجلس شورای اسلامی در نشست تخصصی «قفل‌شدگی ارتباط بوم سازگان نوآوری و توسعه منطقه‌ای: دلایل و راهکارها» نوزدهمین کنفرانس مدیریت فناوری و نوآوری:

🌀در سیاستگذاری علم و فناوری کشور، من شاهد نبود طرح کلان حکمرانی و فقدان شناخت دقیق از ظرفیت‌های منطقه‌ای هستم. این وضعیت باعث شده است که بسیاری از نهادهای نوآوری در کشور، به جای آنکه مشغول حل مسئله باشند، به تکثیر ساختارها و کپی‌کاری روی آورند. این روند به باور من، ارتباط نظام‌مند میان سیاست‌گذار، صنعت و بدنه نوآوری را مختل کرده است.

🌀به عنوان یکی از کارشناسان حوزه سیاست‌گذاری علم و فناوری، به ضعف جدی در طراحی کلان‌برنامه‌ها اشاره می‌کنم. نبود یک «طرح کلان حکمرانی» در کشور باعث شده است که بسیاری از بخش‌ها فاقد چارچوب واحدی برای نقش‌آفرینی در توسعه باشند.

🌀من معتقدم که ما در حوزه سیاست‌گذاری به یک «طرح کلان ایرانی برای حکمرانی» نیاز داریم؛ طرحی که جایگاه ایران را در جهان، ظرفیت‌های منطقه‌ای و مسیر توسعه نوآوری را برای ما مشخص کند.

🌀زمانی که این نقشه کلان وجود نداشته باشد، هر فرد یا نهادی بر اساس تشخیص خود اقدام می‌کند و نتیجه آن، تکثیر ساختارهایی مانند شتاب‌دهنده‌ها، مراکز نوآوری و پارک‌های علم و فناوری است. در حالی که من می‌بینم این نهادها بدون تعریف مسئله و بدون قابلیت ایده‌پردازی کارآمد، نمی‌توانند کارکرد واقعی خود را ایفا کنند.

🌀با اشاره به نبود نمونه‌های نوآوری بومی مبتنی بر ظرفیت‌های ایرانی، باید بگویم که در بسیاری از موارد، مدل‌های خارجی کپی‌برداری شده‌اند، اما تجربه‌های موفقی که بر پایه نیازها و ویژگی‌های محلی شکل گرفته باشد، هنوز اندک است.

🌀در برخی استان‌ها، من مشاهده کرده‌ام که حتی پارک‌های علم و فناوری خود را رقیب شهرک‌های صنعتی می‌دانند؛ در حالی که نیازهای صنایع باید ورودی اصلی اکوسیستم نوآوری ما باشند.

🌀همچنین، به خلأ ارتباط میان نهادهای نوآوری و سیاست‌گذار اشاره می‌کنم. وقتی ارتباط ساختاری میان مسئله‌داران، سیاست‌گذاران و نهادهای علمی برقرار نیست، سیستم نمی‌تواند به درستی عمل کند. در چنین شرایطی، قوانین مترقی نیز به نتیجه نمی‌رسند، زیرا داده‌های دقیق برای نظارت و اجرای درست آن‌ها در اختیار ما نیست.

🌀یکی از چالش‌های جدی که من می‌بینم، ضعف نظام نظارت است. به دلیل نبود اطلاعات معتبر و جامع، حتی مجلس نیز نمی‌تواند نقش تنظیم‌گر خود را به‌درستی ایفا کند و متأسفانه آیین‌نامه‌ها گاهی خلاف روح قانون نوشته می‌شوند.

🌀پیشنهاد می‌کنم شرکت‌های بزرگ و متوسط باید واحدهای ارتباط با حاکمیت (GR) ایجاد کنند تا زبان مشترکی میان بخش خصوصی و سیاست‌گذار برقرار شود. همچنین، مراکز نوآوری دستگاهی باید نقش واسط مؤثرتری در این ارتباط ایفا کنند. تأکید می‌کنم که مسیر درست، فاصله گرفتن از نهادسازی‌های مکرر و حرکت به سمت «مسئله‌محوری» در نوآوری است.

🌀نوآوری نباید فقط به ایجاد سازمان‌های جدید محدود شود، بلکه باید بر حل مسائل واقعی کشور متمرکز شود. من معتقدم که باید از حمایت‌گرایی صرف فاصله بگیریم و به سمت پاسخگویی اکوسیستم نوآوری حرکت کنیم؛ به طوری که مسائل بزرگ کشور محور تصمیم‌گیری و طراحی سیاست‌ها قرار گیرد.